Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Toàn thể những câu, lời nói hoặc tình huống bao quanh một yếu tố ngôn ngữ (như từ, câu, đoạn văn) giúp làm rõ ý nghĩa của yếu tố đó. "Ngữ cảnh" là môi trường ngôn ngữ và tình huống giao tiếp, cung cấp thông tin cần thiết để hiểu đúng một phát ngôn.
   • Hoàn cảnh, tình huống cụ thể trong đó ngôn ngữ được sử dụng, bao gồm cả yếu tố văn hóa, xã hội và thời điểm giao tiếp.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Từ "cây" trong ngữ cảnh "cây bút" khác với trong ngữ cảnh "cây cầu". (Nghĩa của từ "cây" được xác định bởi những từ đi kèm với nó.)
  • Muốn hiểu ý nghĩa câu nói của nhân vật, phải đặt nó vào trong ngữ cảnh của toàn bộ câu chuyện. (Ý nghĩa phụ thuộc vào các sự kiện xung quanh trong cốt truyện.)
  • Người dịch giỏi phải biết phân tích ngữ cảnh để chọn từ phù hợp. (Phải xem xét môi trường ngôn ngữ và văn hóa xung quanh.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Xét trong ngữ cảnh...": Cụm từ dùng để bắt đầu một lập luận, nhấn mạnh việc phân tích một sự việc, phát ngôn dựa trên các yếu tố liên quan xung quanh nó.

  • Xét trong ngữ cảnh lịch sử những năm 1945, câu nói đó mang một ý nghĩa đặc biệt. (Ý nghĩa được soi sáng bởi bối cảnh lịch sử cụ thể.)

• "Thiếu ngữ cảnh": Tình trạng một thông tin bị tách rời khỏi môi trường gốc của nó, dẫn đến khó hiểu hoặc hiểu sai.

  • Đoạn tin nhắn này bị cắt ra nên thiếu ngữ cảnh, tôi không hiểu anh ấy đang nói gì. (Không có phần hội thoại trước đó để làm rõ ý.)

Biến thể và từ gần giống

• Bối cảnh (danh từ): Thường dùng với nghĩa rộng hơn, chỉ hoàn cảnh, tình hình chung (có thể không chỉ về ngôn ngữ). "Ngữ cảnh" thường là một phần của "bối cảnh".

  • Bối cảnh lịch sử của cuộc kháng chiến. (Hoàn cảnh lịch sử chung.)

• Văn cảnh (danh từ): Từ gần nghĩa, thường dùng để chỉ phần văn bản bao quanh một từ, câu giúp làm sáng tỏ nghĩa. "Ngữ cảnh" có thể bao hàm cả tình huống giao tiếp bên ngoài văn bản.

Từ đồng nghĩa

• Hoàn cảnh ngôn ngữ: Cách diễn đạt khác nhấn mạnh vào tình huống sử dụng ngôn ngữ.
• Tình huống giao tiếp: Nhấn mạnh vào khung cảnh, đối tượng và mục đích của việc sử dụng ngôn ngữ.

Các cụm từ liên quan

• Phân tích ngữ cảnh: Hành động xem xét, đánh giá các yếu tố xung quanh để hiểu đúng ý nghĩa.

  • Việc phân tích ngữ cảnh là bước quan trọng trong nghiên cứu ngôn ngữ học.

• Đặt vào ngữ cảnh: Hành động xem xét một yếu tố cùng với môi trường ngôn ngữ và tình huống liên quan của nó.

  • Không nên phán xét câu nói khi chưa đặt nó vào đúng ngữ cảnh.

Thành ngữ liên quan

• "Mất ngữ cảnh": Thường dùng trong giao tiếp hiện đại (như trên mạng xã hội) khi một thông tin bị trích dẫn riêng lẻ, tách khỏi bối cảnh gốc, dẫn đến hiểu lầm.
  • Câu nói của cô ấy bị mất ngữ cảnh và bị hiểu sai hoàn toàn ý nghĩa.

1. Toàn thể những câu ở trước và ở sau một yếu tố ngôn ngữ (từ, câu...) soi sáng nghĩa cho yếu tố đó: Căn cứ vào ngữ cảnh mà giải thích đoạn văn.